Thời trang Việt: Nhìn thẳng nghịch lý

Nhà thiết kế Ngô Thái Uyên phân tích về những nghịch lý tồn tại khiến cho ngành công nghiệp thời trang Việt Nam khó thoát khỏi kiếp gia công.

– Chị từng có phát ngôn thẳng thắn rằng, thời trang Việt Nam chỉ phát triển trên… báo. Đến giờ, cái nhìn của chị về ngành công nghiệp thời trang Việt  Nam có khác đi?

So với các ngành công nghiệp sản xuất tại Việt Nam, ngành công nghiệp thời trang có thể nói khá là non trẻ, nhưng lại nhận được rất nhiều sự ưu ái từ công chúng và truyền thông dẫn đến hệ quả là các bước phát triển của ngành thiếu sự điềm tĩnh nhìn nhận của người làm nghề và thiếu sự định hướng mạch lạc, chi tiết cho việc phát triển. Vì vậy, hơn 15 năm nay, thời trang Việt Nam vẫn loay hoay với các phương án gắn kết giá trị sao cho sản phẩm may mặc có được giá thành tốt trên thị trường sản xuất may gia công và doanh nghiệp sản xuất có thương hiệu thời trang riêng thành công… Nhưng câu trả lời từ thực tế thị trường không như mong ước. Hàng gia công tại Việt Nam không thể nhích giá cao hơn khi mà các loại sản phẩm gia công quá hiếm các dòng thời trang cao cấp. Đa phần hàng gia công dù làm cho thương hiệu có tiếng tăm cũng chỉ dừng ở nhóm hàng đơn giản, ít chi tiết bởi cái mác “made in Vietnam”. Trong ngành sản xuất thời trang ngày nay, không thể cạnh tranh bằng số lượng công nhân mà phải cạnh tranh bằng công nghệ sản xuất  mới đảm bảo lấy được các đơn hàng giá trị sản xuất cao.

– Không thể bứt khỏi nhóm trung bình vì thiếu đội ngũ thiết kế tốt, thưa chị?

Đội ngũ nhân công có tay nghề khá, có tâm huyết, được đào tạo tốt từ nền tảng là người công nhân bình thường, rồi trở thành nhân sự trong bộ phận R&D hay bộ phận thiết kế của các công ty lớn. Họ đa phần trên dưới 45 tuổi nên việc giữ họ đảm nhiệm tiếp, mà không có cơ chế phát  triển thì không bao lâu nữa lực lượng lao động tay nghề cao và nhiều kinh nghiệm này sẽ giải nghệ. Khi áp lực công việc cao, nhưng cơ chế lương và các chế độ không thể cao hơn, chưa kể hậu quả của việc lao lực suốt thời trẻ do tăng ca sản xuất ảnh hưởng rất nhiều đến sức làm việc của họ.
Còn lực lượng người trẻ đam mê thời trang thì lại chỉ thích làm nhà tạo mẫu, không thích cắt may. Môi trường đào tạo của đa số các trường chính quy về thời trang không trang bị đầy đủ kiến thức và thiết bị kỹ thuật cho việc phát triển sáng tạo thời trang. Các nhà tạo mẫu thành danh và có kinh nghiệm trong việc tiếp cận thị trường tiêu dùng thì rất ngại va chạm với đội ngũ kỹ thuật tại giảng đường và tại công ty, vì chính bản thân các bạn cũng không có nhiều cơ hội thực hành cắt may. Họ chỉ vẽ kiểu và giao áp lực làm ra sản phẩm cho bộ phận kỹ thuật. Vì vậy, sau 20 năm khoảng cách giữa người làm thiết kế thời trang- người làm kỹ thuật thời trang- người tiêu dùng thời trang Việt Nam vẫn rất lớn!

– Có thực tế mà ai cũng hiểu là tăng tỉ lệ sáng tạo trong chuỗi giá trị thì ngành dệt may sẽ thoát kiếp gia công. Vậy sao khó thực hiện đến vậy? Từ góc nhìn trong cuộc, chị thấy sao?

Có thể đơn cử một ví dụ nhỏ từ kinh nghiệm của Uyên trước đây để thấy rõ điều này: Gia công một cái áo lụa cho thương hiệu cao cấp xuất đi thị trường Mỹ, đối tác của Uyên nhận được 2USD/sản phẩm. Bán trực tiếp một cái khăn choàng đơn giản bằng lụa của Uyên thiết kế cho chính thương hiệu đó được 17USD/sản phẩm. Tổng chi phí nguyên liệu và sản xuất  hết  5USD, vậy một chiếc khăn choàng công ty Uyên thu về 12 USD tiền lãi từ giá trị sáng tạo và nếu như có nhà máy sản xuất thì phần lãi sẽ còn cao hơn! Tuy nhiên, để có lãi như vậy thì cũng đau đầu lắm vì rủi ro rất cao trong thực hiện đơn hàng bởi hệ thống sản xuất tại Việt Nam không chuyên nghiệp và luôn né các đơn hàng mang tính thiết kế cao.
Vì vậy, khi nâng cao tỉ lệ sáng tạo thì giá trị gia tăng một món hàng lớn hơn rất nhiều… Nhưng sáng tạo cái gì và như thế nào, rồi bán cho ai thì lại là chuyện rất khác. Nó đòi hỏi sự chú trọng đầu tư của người làm nghề mà quan trọng nhất là đầu tư kiến thức và áp dụng được kiến thức thời trang hiện đại vào môi trường công việc. Việc này là quá sức và quá khả năng của hệ thống giáo dục đào tạo tại Việt Nam hiện nay.

– Theo chị, có nên tách bạch ngành dệt may và thời trang riêng hay không?

Theo Uyên, không nên tách mà phải chắp duyên cho hai ngành này vào ở chung nhà với nhau. Có giai đoạn thời trang Việt Nam diễn ra y như bạn nghĩ vì đơn vị sản xuất và các nhà tạo mẫu tay ngang không tìm được tiếng nói chung bởi khoảng cách về kiến thức ngành của cả hai bên đều hạn chế nên không thể ở cùng nhau. Sau đó là các cuộc bắt tay giữa các thương hiệu may mặc và các bạn làm thiết kế. Ban đầu diễn ra cũng khá thuận lợi vì sự ưu ái của công chúng và truyền thông… Nhưng việc làm ra những thứ mới mẻ luôn cần trải nghiệm với sự thẩm định chính xác từ thị trường tiêu dùng để có các kế hoạch định hướng cho việc phát triển thì rơi ngay vào một lỗ hổng kiến thức khác nữa mà dân kỹ thuật và dân thiết kế lẫn chủ doanh nghiệp đều mắc phải – kinh doanh thời trang chuyên nghiệp. Việc kinh doanh thời trang rất khác so với kinh doanh hàng tiêu dùng thông dụng, không thể áp dụng cơ chế thương mại của ngành tiêu dùng thuần túy cho thời trang!

– Muốn đầu tư cho yếu tố sáng tạo trong ngành may mặc, theo chị, cần phải xây dựng cơ chế chính sách như thế nào? Các doanh nghiệp phải hành động ra sao?

Trong bài phỏng vấn này Uyên xin phép sẽ không đề cập đến câu chuyện cơ chế  hay chính sách của Nhà nước, vì chính sách có nhưng sử dụng sai thì cũng vậy. Không có cơ chế nào thật sự hiệu quả khi chính người tham gia kinh doanh vì áp lực của kinh tế mà quên luôn công cuộc kinh doanh của mình là kinh doanh sáng tạo, không phải  thuần túy là kinh doanh tiêu dùng…

Thay đổi một thói quen vận hành cũ kỹ của doanh nghiệp sản xuất – gia công – kinh doanh may mặc trở thành doanh nghiệp kinh doanh và sản xuất thời trang, thay đổi quan niệm sáng tạo của đội ngũ thiết kế từ thiết kế “tác phẩm” thành thiết kế sản phẩm tiêu dùng sử dụng tính sáng tạo cá nhân và gắn kết họ với doanh nghiệp sản xuất. Tiếp theo là liên kết hai nhóm này với nhóm đầu tư thương mại có kiến thức kinh doanh thời trang chuyên nghiệp, liên kết với các tổ chức thu mua thời trang chuyên nghiệp để tổ chức các buổi học và thực hành cụ thể cho công việc thiết kế, cung cấp hàng thời trang theo xu hướng thời trang chuyên nghiệp. Chỉ như vậy mới mong ngành thời trang Việt Nam vận hành theo đúng quỹ đạo.
Vì vậy một tổ chức như “Câu lạc bộ Doanh nghiệp Sáng tạo” là cần thiết. Uyên tin, trong thời gian ngắn tiếp theo sẽ có các kết quả đáng khích lệ cho ngành Công nghiệp Sáng tạo tại Việt Nam, không chỉ riêng đối với Thời trang.

– Xin cảm ơn chị!

Sơn Minh_Theo D Đ D N

Bạn nên đọc

Ký gởi, cho thuê xe ôtô du lịch tự lái, cho công ty thuê xe tháng …

Công ty TNHH Siêu Thị Ô Tô Giám đốc Điều Hành: Pham.Giang Mobile : 0918-61-8839 …

%d bloggers like this: